Renta dla poszkodowanego
Autorem artykułu jest Iwona Wilczewska
Przesłanki przyznania renty w przypadku, gdy poszkodowany utracił częściowo lub całkowicie zdolność do pracy zarobkowej i utrata ta ma charakter trwały poszkodowany może żądać przyznania mu renty. Przepisy kodeksu cywilnego w trzech przypadkach przewidują możliwość przyznania poszkodowanemu renty od osoby odpowiedzialnej za szkodę i należą do nich: utrata całkowitej lub częściowej zdolności do pracy zarobkowej, zwiększenie się potrzeb poszkodowanego, zmniejszenie się widoków powodzenia na przyszłość. Każda z tych okoliczności może stanowić samodzielną podstawę zasądzenia renty, ale zazwyczaj splatają się one ze sobą.
Konieczną przesłanką powstania prawa do renty jest, aby następstwa uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia miały charakter trwały co nie znaczy, że nieodwracalny. Renta może być czasowa (w przypadku, gdy termin ustania następstw szkody osobowej może być dokładnie ustalony), lub stała (w przypadku, gdy następstwa szkody są długotrwałe i nie da się określić terminu ich ustania, bądź mają charakter nieodwracalny).
Celem renty z art.444§2 k.c. jest wynagrodzenie szkody przyszłej. Ma ona wyrównać szkodę w postaci utraty wszelkich korzyści majątkowych, jakie poszkodowany osiągnąłby w przyszłości, gdyby nie doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Dla powstania prawa do renty z art.444§2 k.c. następstwa uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia muszą mieć charakter trwały, w przeciwnym razie powstała szkoda podlega naprawieniu nie w drodze przyznania renty, lecz w drodze odszkodowania w postaci utraconego zarobku ( art.444§1 k.c.).27 Przy ustalaniu renty na rzecz poszkodowanego istotne znaczenie ma okoliczność czy pracował on zarobkowo w chwili wypadku. Jeśli w chwili wypadku poszkodowany nie pracował, nie stanowi to podstawy do oddalenia roszczenia o rentę. Jednak poszkodowany musi w tej sytuacji udowodnić, iż podjąłby pracę, gdyby nie doznał szkody.
W przypadku, gdy poszkodowanemu przysługuje renta z ubezpieczenia społecznego osoba odpowiedzialna za szkodę będzie zobowiązana do świadczenia na rzecz poszkodowanego renty uzupełniającej. Gdy poszkodowanemu nie przysługuje renta z ubezpieczenia społecznego to osoba odpowiedzialna za szkodę będzie zobowiązana świadczyć pełną rentę. O wysokości renty decyduje porównanie zarobków poszkodowanego przed i po szkodzie. Renta uzupełniająca stanowi różnicę między średnią zarobków netto przed powstaniem szkody a otrzymaną rentą z ubezpieczenia społecznego. W przypadku, gdy poszkodowany prowadził działalność gospodarczą o wysokości ustalonej renty decyduje osiągany dotąd dochód z tej działalności po potrąceniu podatków i ewentualnych kosztów amortyzacyjnych.28
Jeżeli szkody doznała niepracująca żona, prowadząca gospodarstwo domowe i wychowująca dzieci, to utrata przez nią zdolności do pracy zarobkowej uzasadnia przyznanie jej renty równej nakładowi jej pracy, bez względu na to, czy usługi przez nią świadczone wykonują osoby do tego zobowiązane, czy inne osoby za wynagrodzeniem.29 Podstawą wymiaru renty powinny być wszelkie dochody poszkodowanego, w tym także zarobki uboczne, mające charakter stały, powtarzający się.30
Zgodnie z orzecznictwem do zarobków nie zalicza się diet, ponieważ pokrywają one zwiększone koszty utrzymania i pobytu pracownika w podróży służbowej (poza miejscem jego pracy), na ten cel są przeznaczone i stosownie do tego określone co do wysokości. Ulegają one zatem w czasie podróży zużyciu i tym samym nie stanowią i nie mogą stanowić utraconego zarobku pracownika, zarobku podlegającego wyrównaniu przez przyznanie renty odszkodowawczej. Możliwość zaoszczędzenia w podróży służbowej niektórych wydatków, pokrywanych z diet, zgodnie z ich przeznaczeniem, również nie stanowi utraconego zarobku, a tym samym szkody, która by podlegała naprawieniu.31
Podobne stanowisko przyjął SN32 odnośnie napiwków: Podstawą wyliczenia renty mogą być tylko utracone zarobki, napiwki zaś nie mają charakteru zarobków. Jest to swoistego rodzaju dochód, lecz pobieranie go w naszych warunkach ustrojowych nie jest powszechnie akceptowanym zwyczajem.
W przypadku częściowej utraty zdolności do pracy poszkodowany powinien wykorzystać uszczuploną zdolność do pracy i dołożyć starań w celu podjęcia pracy. Poszkodowany nie ma obowiązku podjęcia każdej pracy. Jednak nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy może być uznana
jako przyczynienie się poszkodowanego do zwiększenia szkody i stanowić podstawę do obniżenia renty. Tak też SN w swoim
orzeczeniu.33
Na wysokość renty (jej obniżenie) może wpłynąć także odmowa poszkodowanego poddania się operacji w celu przywrócenia w całości lub częściowo zdolności do pracy. Tak też SN w swoim orzeczeniu34: Odmowa poszkodowanego poddania się wypróbowanemu i powszechnie stosowanemu zabiegowi lekarskiemu, przynoszącemu z reguły pomyślne wyniki i poprawę stanu zdrowia oraz zdolność do samodzielnego utrzymania Się, powinna opierać się na motywacji zrozumiałej przynajmniej dla specjalistów i znajdującej oparcie w rzeczywiście występujących reakcjach organizmu ludzkiego, jeżeli ma wywrzeć wpływ na ocenę zakresu odpowiedzialności sprawcy szkody.
Roszczenie o rentę z powodu utraty zdolności zarobkowej nie przysługuje osobie, która w chwili orzekania o rencie ze względu na wiek nie jest zdolna do pracy zarobkowej.35 Dotyczy to w szczególności dzieci, osób starszych lub niepełnosprawnych. Renta z tytułu zwiększonych potrzeb poszkodowanego ma wyrównać szkodę w postaci stałych wydatków na ich zaspokojenie np. koszty zapewnienia opieki, przejazdy osoby niepełnosprawnej, stałe koszty leczenia. Renta taka należy się poszkodowanemu bez względu na to, czy rzeczywiście ponosi te wydatki. Wystarcza tu samo istnienie zwiększonych potrzeb. Tak też SN w swoim orzeczeniu36: Przyznanie renty z tytułu zwiększonych potrzeb na podstawie art.444§2 k.c. nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany te potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z tym wydatki. Do przyznania renty z tego tytułu wystarcza samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwo czynu niedozwolonego.
Przy obliczaniu renty z tytułu zwiększonych potrzeb sąd nie jest zobowiązany do zachowania drobiazgowej dokładności.37 Roszczenie o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb jest roszczeniem samodzielnym, odrębnym od roszczenia o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę (art.445 k.c.) i powinno być uwzględnione niezależnie od tego drugiego.38 Renta przysługująca małoletniemu z tytułu zwiększonych potrzeb ulega zmniejszeniu o kwotę wypłaconego zwiększonego zasiłku rodzinnego.39
Renta również należy się w przypadku zmniejszenia się widoków powodzenia na przyszłość poszkodowanego. Przesłanka ta zachodzi, gdy nastąpiła strata korzyści majątkowych, jakie poszkodowany mógłby osiągnąć dzięki swoim indywidualnym możliwościom (wysokim kwalifikacjom, talentom), gdyby nie nastąpił uszczerbek na zdrowiu. Przesłanki zmniejszenia się widoków powodzenia w przyszłości lub zwiększonych potrzeb nie mają charakteru samodzielnych podstaw do żądania specjalnej renty z tego tytułu. Należą one do ogółu elementów, które powinien mieć sąd na uwadze przy określaniu wysokości jednej „odpowiedniej” renty z art.444§2 k.c.40 Zmniejszenie widoków powodzenia na przyszłość jako podstawę do zasądzenia renty należy oceniać według realnych możliwości poszkodowanego istniejących w chwili powstania zdarzenia wywołującego szkodę.41
Prawo do bieżącej renty odszkodowawczej – jako uprawnienie ściśle z osobą poszkodowanego związane i tylko zaspokojeniu jego interesu służące – gaśnie ze śmiercią uprawnionego i do spadku po nim nie należy. Nie dotyczy to jednak rat zaległych (za czas do śmierci uprawnionego). Należność z tego tytułu jest wierzytelnością spadkodawcy i przechodzi na jego spadkobierców na zasadach ogólnych.42
27 Orzeczenie SN z dn. 13.10.1971 r., I CR 420/71, niepubl.
28 Orzeczenie SN z dn. 18.11.1980 r., IV CR 464/80, niepubl.
29 Orzeczenie SN z dn. 22.11.1980 r., IV CR 464/80, Gazeta Prawnicza 1981, nr 7- 8.
30 Orzeczenie SN z dn. 2.01.1962 r., IV CR 769/61, OSNIC 1963/3, poz. 60.
31 Orzeczenie SN z dn. 7.06.1974 r., I CR 423/74, OSNCP 1975/5, poz. 83.
32 Orzeczenie SN z dn. 8.10.1980 r., IV CR 383/80, OSNCP 1981/5, poz. 84.
33 Orzeczenia SN z dn. 14.12.2004 r., II CR 249/04, niepubl.
34 Orzeczenia SN z dn. 11.01.1978 r., III PR 183/77, OSPiKA 1979/1, poz. 17.
35 Uchwała SN z dn. 17.06.1963 r., III CO 38/62, OSNCP 1965/2, poz. 21.
36 Orzeczenia SN z dn. 28.11.1972 r., I CR 534/72, niepubl.
37 Orzeczenie SN z dn. 12.12.1956 r., II CR 459/56, OSN 1958/2, poz. 67.
38 Orzeczenie SN z dn. 19.09.1967 r., I PR 285/67, OSNCP 1968/3, poz. 55.
39 Orzeczenie SN z dn. 23.10.1979 r., III CZP 66/79, OSNCP 1980/3, poz. 49.
40 Orzeczenie SN z dn. 03.12.1970 r., I PR 427/70, niepubl.
41 Orzeczenia SN z dn. 31.10.1966 r., II CR 372/66, niepubl.
42 Orzeczenie SN z dn. 31.10.1966 r., II CR 361/66, niepubl.
www.odszkodowania24.eu
—
odszkodowania
Artykuł pochodzi z serwisu www.Artelis.pl
